Thực phẩm chức năng giả: Mối nguy âm thầm với sức khỏe người cao tuổi
Những năm gần đây, nhu cầu sử dụng thực phẩm chức năng (TPCN), hay còn gọi là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, ngày càng tăng, đặc biệt ở nhóm người trung niên và cao tuổi.
Tâm lý muốn duy trì sức khỏe, phòng bệnh, giảm triệu chứng tuổi già khiến nhiều người tìm đến các sản phẩm được quảng cáo như “giải pháp vàng”, “bí quyết sống khỏe”, thậm chí có sản phẩm bị quảng cáo quá mức như có khả năng điều trị bệnh.
Tuy nhiên, các chuyên gia và cơ quan quản lý nhiều lần cảnh báo: thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Việc quảng cáo sai công dụng, biến sản phẩm hỗ trợ thành “thuốc chữa bệnh” có thể khiến người tiêu dùng hiểu sai và đưa ra lựa chọn không phù hợp.
Vì sao người cao tuổi dễ trở thành mục tiêu của hàng kém chất lượng?
Người lớn tuổi thường có nhu cầu chăm sóc sức khỏe cao do:
- Có nhiều bệnh lý nền
- Muốn cải thiện sức khỏe nhanh chóng
- Dễ tin vào lời giới thiệu từ người quen
- Ít kiểm tra thông tin sản phẩm trên internet
Một số đối tượng bán hàng lợi dụng tâm lý này để sử dụng các hình thức quảng cáo gây hiểu nhầm như:
- Cam kết khỏi bệnh
- Dùng hình ảnh bác sĩ để tạo niềm tin
- Đưa ra câu chuyện “người thật việc thật”
- Tổ chức hội thảo, tặng quà để bán hàng
Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) từng cảnh báo tình trạng sử dụng hình ảnh, danh nghĩa bác sĩ, cơ sở y tế để quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.
7 dấu hiệu nhận biết thực phẩm chức năng giả, kém chất lượng
1. Quảng cáo sản phẩm có khả năng “chữa khỏi bệnh”
Đây là dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất.
Người tiêu dùng cần đặc biệt cảnh giác với những câu quảng cáo như:
- “Chữa khỏi hoàn toàn tiểu đường”
- “Điều trị dứt điểm huyết áp cao”
- “Không cần dùng thuốc nữa”
- “Khỏi bệnh chỉ sau vài tuần”
Thực phẩm bảo vệ sức khỏe có vai trò hỗ trợ cơ thể, không được quảng cáo như thuốc điều trị bệnh.
Nếu một sản phẩm hứa hẹn thay thế hoàn toàn thuốc bác sĩ kê, đó là dấu hiệu cần kiểm tra kỹ trước khi mua.
2. Không có thông tin rõ ràng về nhà sản xuất
Một sản phẩm đáng tin cậy cần có thông tin minh bạch:
- Tên doanh nghiệp chịu trách nhiệm
- Địa chỉ sản xuất
- Thành phần
- Hướng dẫn sử dụng
- Số công bố sản phẩm
Hãy thận trọng với những sản phẩm:
- Không ghi rõ nơi sản xuất
- Chỉ có số điện thoại người bán
- Không có website chính thức
- Thông tin trên hộp sơ sài
Cơ quan quản lý khuyến cáo người tiêu dùng nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, kiểm tra thông tin công bố trước khi sử dụng.
3. Giá bán quá rẻ hoặc chương trình khuyến mãi bất thường
Một số sản phẩm kém chất lượng thường sử dụng chiêu thức:
- Giảm giá 70–90%
- Mua 1 tặng 5
- Chỉ bán hôm nay
- Số lượng có hạn
Mục đích là tạo tâm lý phải mua ngay.
Người tiêu dùng nên nhớ: sức khỏe không phải là sản phẩm nên mua theo cảm xúc hoặc áp lực từ người bán.
4. Bao bì, nhãn mác có dấu hiệu bất thường
Hãy kiểm tra kỹ:
- Chính tả trên bao bì
- Font chữ
- Tem nhãn
- Ngày sản xuất
- Hạn sử dụng
- Số lô sản xuất
Các dấu hiệu đáng nghi:
- Tem bị bong tróc
- Bao bì in mờ
- Không có hướng dẫn sử dụng
- Không có cảnh báo cần thiết
5. Bán chủ yếu qua livestream, cuộc gọi hoặc hội nhóm kín
Một số sản phẩm không được bán qua hệ thống phân phối rõ ràng mà chỉ xuất hiện trên:
- Livestream Facebook
- TikTok
- Nhóm cộng đồng
- Tin nhắn cá nhân
Điều đáng chú ý là người bán thường đưa ra lời giới thiệu rất mạnh:
“Đã có hàng nghìn người sử dụng”
“Bác sĩ khuyên dùng”
“Hiệu quả sau vài ngày”
Nhưng lại không cung cấp được bằng chứng khoa học hoặc thông tin kiểm chứng.
6. Sử dụng hình ảnh bác sĩ, chuyên gia để tạo lòng tin
Đây là một trong những hình thức gây nhầm lẫn phổ biến.
Một số quảng cáo sử dụng:
- Người mặc áo blouse
- Hình ảnh bệnh viện
- Tên chuyên gia
- Video tư vấn sức khỏe
nhằm khiến khách hàng tin rằng sản phẩm đã được ngành y tế chứng nhận.
Cục An toàn thực phẩm đã cảnh báo việc lợi dụng hình ảnh, danh nghĩa bác sĩ, dược sĩ hoặc cơ sở y tế trong quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe là hành vi gây hiểu nhầm cho người sử dụng.
7. Người bán khuyên bỏ thuốc đang điều trị
Đây là dấu hiệu nguy hiểm nhất.
Nếu người bán nói:
- “Thuốc Tây làm hại cơ thể”
- “Không cần đi khám nữa”
- “Chỉ cần uống sản phẩm này”
người tiêu dùng cần dừng lại và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Việc tự ý bỏ thuốc điều trị có thể khiến bệnh tiến triển nặng hơn, đặc biệt với các bệnh mạn tính như tiểu đường, tim mạch, huyết áp.
Cách lựa chọn thực phẩm chức năng an toàn
Để hạn chế rủi ro, người tiêu dùng nên:
Kiểm tra nguồn gốc sản phẩm
- Chọn sản phẩm có nhà sản xuất rõ ràng
- Kiểm tra thông tin công bố
- Mua tại nơi bán uy tín
Đọc kỹ nhãn sản phẩm
Cần chú ý:
- Thành phần
- Liều dùng
- Đối tượng sử dụng
- Cảnh báo
Không tin vào lời quảng cáo “thần kỳ”
Không có sản phẩm nào có thể thay thế hoàn toàn:
- Chế độ ăn uống khoa học
- Vận động thường xuyên
- Khám sức khỏe định kỳ
- Điều trị theo hướng dẫn bác sĩ
Người cao tuổi cần đặc biệt lưu ý điều gì khi mua TPCN?
Trước khi quyết định mua, hãy tự đặt 5 câu hỏi:
- Sản phẩm này có thực sự cần thiết không?
- Ai là nhà sản xuất?
- Có bằng chứng khoa học về công dụng không?
- Người bán có đang hứa hẹn quá mức không?
- Bác sĩ điều trị có biết tôi đang sử dụng sản phẩm này không?
Kết luận: Đừng để lời quảng cáo đánh đổi sức khỏe
Thực phẩm chức năng có thể đóng vai trò hỗ trợ trong chế độ chăm sóc sức khỏe, nhưng không phải là “thuốc tiên” chữa mọi bệnh.
Đặc biệt với người trung niên và cao tuổi, việc lựa chọn sản phẩm cần dựa trên thông tin minh bạch, nguồn gốc rõ ràng và sự tư vấn phù hợp từ chuyên gia y tế.
Một phút kiểm tra thông tin có thể giúp tránh mất tiền, tránh sử dụng sản phẩm không phù hợp và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Hãy là người tiêu dùng thông minh: kiểm tra trước khi mua, hiểu trước khi dùng.